Διοικητικοί θεσμοί και παραγωγή αρχείων

Κωδικός Μαθήματος:

Π-5010

Semester:

Ε΄ Εξάμηνο

Κατηγορία:

Υποχρεωτικά ( ΜΓΥ )

Ώρες:

Μονάδες ECTS:

5

Καθηγητές Μαθήματος

Μαθησιακά Αποτελέσματα

Πρόκειται για μάθημα της επιστήμης της αρχειονομίας, στη διάρκεια του οποίου παρουσιάζεται και αναλύεται η λειτουργία της ελληνικής δημόσιας διοίκησης και το παραγόμενο από αυτή αρχειακό υλικό. Στη διάρκεια του εξαμήνουν οι συμμετέχοντες συζητούν αντιπροσωπευτικά παραδείγματα φορέων του ελληνικού δημοσίου και τις αρμοδιότητες κάθε φορέα. Η ανάλυση κάθε παραδείγματος συνοδεύεται από την παρουσίαση των αντίστοιχων τεκμηρίων, τα οποία προέρχονται από τα ενεργά και ιστορικά αρχεία των φορέων.
Μετά την ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές/-τριες θα:
• έχουν γνωρίσει πολλούς και διαφορετικούς οργανισμούς του δημόσιου τομέα: αρχές της νομοθετικής, εκτελεστικής και δικαστικής εξουσίας του κράτους, ανεξάρτητες αρχές (Συνήγορος του Πολίτη, Α.Σ.Ε.Π., Εθνική Στατιστική Υπηρεσία), δημόσιες υπηρεσίες, δικαστικές αρχές, νομικά πρόσωπα δημόσιου δικαίου, οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, οργανισμοί και επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, τράπεζες, ληξιαρχεία, συμβολαιογραφεία, υποθηκοφυλακεία
• έχουν γνωρίσει τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, τα παραγόμενα τεκμήρια και τους τρόπους διαχείρισης των ιστορικών αρχείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης
• έχουν αναλύσει και κατανοήσει το ειδικό βάρος, που φέρει η ορθή διαχείριση των αρχείων για την εύρυθμη λειτουργία των υπηρεσιών του δημόσιου τομέα
• έχουν κατανοήσει τη δομή και τις αρμοδιότητες των φορέων του στενού και ευρύτερου δημόσιου τομέα
• μπορούν να αναλύσουν τα τυπολογικά χαρακτηριστικά των τεκμηρίων, τα οποία μεταβάλλονται στη διάρκεια του ιστορικού χρόνου
• μπορούν να αξιολογήσουν και άρα να διαχειριστούν ευχερέστερα τα τεκμήρια και τις πληροφορίες αυτών των υπηρεσιών και οργανισμών
• έχουν κατανοήσει τα περιθώρια και την ανάγκη παρέμβασής τους ως επαγγελματίες αρχειονόμοι, μέσα από τις παράλληλες αναφορές σε παραδείγματα διάσωσης και απώλειας δημόσιων αρχείων.

 

Γενικές Ικανότητες

• Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών
• Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
• Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
• Λήψη αποφάσεων
• Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
• Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Το μάθημα χωρίζεται στις ακόλουθες ενότητες:
Ενότητα 1: Η ιστορική εξέλιξη της κεντρικής διοίκησης και περιφερειακής/τοπικής αυτοδιοίκησης στο ελληνικό κράτος. Μέσα από τις μεγάλες αλλαγές στο πολιτειακό καθεστώς στη διάρκεια των δύο προηγούμενων αιώνων (19ος-20ός αι.) παρουσιάζονται οι ειδικές συνθήκες, μέσα από τις οποίες διαμορφώθηκε η δαιδαλώδης δομή της σημερινής διοίκησης του ελληνικού δημόσιου τομέα.
Ενότητα 2: Δημόσια διοίκηση και παραγωγή αρχείων. Αναλύονται η σχέση του δημόσιου τομέα με τα αρχεία, η διαδικασία παραγωγής διοικητικών εγγράφων και η ευρύτερη πολιτική διαχείρισής τους από τις υπηρεσίες-παραγωγούς. Ακόμη, παρουσιάζεται η τυπολογία των τεκμηρίων του ελληνικού δημόσιου τομέα με βάση το περιεχόμενο (διοικητικά, αλληλογραφία, οικονομικά) και τη μορφή τους.
Ενότητα 3: Οι πολιτικοί θεσμοί (κοινοβουλευτικά όργανα, σωματεία) και τα αρχεία τους. Παρατίθενται οι κεντρικοί θεσμοί (πρωθυπουργός, πρόεδρος δημοκρατίας, κοινοβούλιο κ.ά.) της ελληνικής πολιτείας, οι κατηγορίες των παραγόμενων τεκμηρίων, η διαχείρισή τους και η αξία τους για την έρευνα.
Ενότητα 4: Τα υπουργεία (Εξωτερικών, Εσωτερικών, Οικονομικών, Ανάπτυξης, Δικαιοσύνης, Υγείας, Παιδείας, Πολιτισμού) και οι αρμοδιότητές τους. Μέσα από την αυτόνομη παρουσίαση κάθε υπουργείου γίνεται κατανοητή η αξία της διατήρησης αυτών των αρχείων για την ορθότερη διαχείριση της δημόσιας διοίκησης (public institutions management) και για την καταγραφή και αντιμετώπιση των προσκομμάτων, που αντιμετωπίζει η εφαρμογή της εκάστοτε κυβερνητικής πολιτικής.
Ενότητα 5: Τα αρχεία των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των δημόσιων επιχειρήσεων (ΔΕΚΩ). Παρουσιάζεται η οργάνωση της τοπικής αυτοδιοίκησης και των μεγάλων επιχειρήσεων του δημόσιου τομέα (Δ.Ε.Η., Ε.Υ.Δ.Α.Π., Ο.Σ.Ε.). Μέσα από την παράθεση των διαφορετικών κατηγοριών υλικού, που παράγουν αυτοί οι φορείς, γίνεται αντιληπτή η σημασία της οργάνωσης των αρχείων τους και η ανάγκη θέσπισης καλών πρακτικών για τη διατήρησή τους στο διηνεκές.
Ενότητα 6: Οι οργανισμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο, Δικαστήριο της Ε.Ε., Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων), τα μέσα αναζήτησης και πρόσβασης στα τεκμήρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Υπηρεσίες παροχής πληροφοριών, Υπηρεσία Επίσημων Εκδόσεων, Ιστορικά Αρχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης). Το ευρωπαϊκό παράδειγμα παρατίθεται σε σχέση με τον ρόλο της χώρας ως κράτους-μέλους και παραβάλλεται δίπλα στις εγχώριες πολιτικές διαχείρισης των δημόσιων αρχείων. Τέλος, μέσα από το παράδειγμα των Ιστορικών Αρχείων της Ε.Ε. αναδεικνύονται οι διαδικασίες μετατροπής των ενεργών δημόσιων αρχείων σε ιστορικά (έγγραφα, οπτικοακουστικό υλικό, προφορικές μαρτυρίες).

 

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

Γλώσσα: Ελληνική
Μέθοδοι αξιολόγησης:
• Γραπτή εργασία (προαιρετική)
• Τελική Εξέταση: Ερωτήσεις ανάπτυξης δοκιμίων, Δοκιμασία πολλαπλής επιλογής
Κριτήρια:
• Κατανόηση των βασικών εννοιών και αρχών
• Ορθή χρήση της ορολογίας
• Επιτυχής χρήση παραδειγμάτων
• Τεκμηρίωση απόψεων
• Σαφήνεια και ακρίβεια στη διατύπωση
Τα θέματα των εργασιών, ο τρόπος αξιολόγησης και τα κριτήρια βαθμολόγησης αναρτώνται με την έναρξη του εξαμήνου στην ιστοσελίδα του μαθήματος.

 

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Βενετσανοπούλου, Μαρία Γ. Η θεσμική διαδρομή της ελληνικής δημόσιας διοίκησης, Σάκκουλας, Αθήνα-Θεσσαλονίκη 2002
2. Τριανταφυλλοπούλου, Αθανασία – Κωστής, Γιάννης, Ιστορία των κυβερνητικών και διοικητικών θεσμών στην Ελλάδα, Σάκκουλας, Αθήνα 2015

Ελληνική βιβλιογραφία:
3. Ανδρονόπουλος, Βασίλειος – Μαθιουδάκις, Μίνωας. Το Ελληνικό Κράτος: Οργάνωση και λειτουργία, Αθήνα 1991
4. Γιαννακόπουλος, Γιώργος, 90 χρόνια Γενικά Αρχεία του Κράτους, Αθήνα 2004
5. Γκλαβίνας, Γιάννης, Αρχείο Πολιτικού Γραφείου Πρωθυπουργού. Αναλυτικό Ευρετήριο (1917-1928), Αθήνα 2009
6. Μοσχονάς, Νίκος, Αναμνήσεις αρχείου. Ο απόπλους για το Ιστορικό Αρχείο της Κεφαλονιάς, Εκδόσεις Αρχείο, Αθήνα 2017

Ξενόγλωσση βιβλιογραφία:
7. EU institutions and other bodies. URL: http://europa.eu/about-eu/institutions-bodies/index_en.html
8. European Union Documents. URL: http://europa.eu/documentation/official-docs/index_en.html
9. The Historical Archives of the European Union. Background and Functions. URL: http://www.eui.eu/Research/HistoricalArchivesOfEU/AbouttheHistoricalArchives/Index.aspx
10. Longmore, Bruno, “The Public Records (Scotland) Act 2011: creating a culture that values public records”, The Journal of the Archives and Records Association, Vol. 34/2 (2013), σσ. 248-262

Συναφή επιστημονικά περιοδικά:
• The Journal of the Archives and Records Association
• Archival Science